سند تحول بنیادین آموزش و پرورش از مسائل بسیار مهم حوزه تعلیم و تربیت  است که اندیشمندان حوزه تعلیم و تربیت در این ارتباط مباحث ارزنده ای را بیان نموده اند و مقام معظم رهبری در محافل علمی و فرهنگی همواره بر اجرای آن تأکید دارند. همانطور که می دانیم سند تحول چشم انداز  پیشرفت ایران اسلامی را در حوزه تربیت ترسیم می کند.

سند تحول نقشه راه اصلاح و تحول آموزش و پرورش کشور تا افق ۱۴۰۴ است.

اسناد تحولی با توجه به این که با نگاه راهبردی و بلندمدت طراحی می‌شوند بنابراین دارای ویژگی‌های خاص خود هستند. مثلاً باید چشم‌انداز و راهبرد‌های کلان و اهداف کلان داشته باشند. سند تحول از دو بخش تشکیل شده. یک بخش به نام سند تحول است که در حقیقت دستورالعمل اجرایی است و وزارت آموزش و پرورش آن را دنبال می‌کند. خود سند تحول یک پشتوانه علمی دارد، به عنوان مبانی نظری سند تحول که این بخش کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. در حقیقت مفاهیم تحولی و حرف‌های تحولی و نگاه‌های تحولی در مبانی نظری سند بوده است.مبانی نظری سند حداقل دارای سه بخش است. اولاً در مبانی نظری سند تحول فلسفه تربیت در جمهوری اسلامی ایران بعد از انقلاب نگارش شده یعنی بخش اول مبانی سند تحول فلسفه تربیت در جامعه است که این اختصاص به آموزش و پرورش ندارد بلکه مقوله تربیت به شکل عام و کلان مطرح شده که هم شامل نهاد‌های رسمی و هم شامل نهاد‌های غیر رسمی است. بخش دوم مبانی نظری سند تحول تحت عنوان فلسفه نظام تربیت رسمی و عمومی یعنی آموزش و پرورش است. بخش سوم مبانی رهنامه یا دکترین آموزش و پرورش است که چارچوب اجرایی کردن فلسفه تربیتی را بیان می‌کند. بخش پایانی مبانی نظری تحت عنوان چرخش‌های تحول آفرین که در ادامه به آن می‌پردازیم. مبانی نظری سند تحول پشتوانه علمی و بیان‌گر فلسفه تربیت مبتنی بر آموزه‌های دینی و فرهنگ ملی ما است. این برای اولین بار است که در سطح کشور دارای یک فلسفه تربیتی بومی هستیم. این یکی از دستاورد‌های مهم این سند است. آموزش و پرورش قبل و بعد از انقلاب فلسفه تربیت بومی را نداشت. فلسفه تربیت بومی به این معنی است که برآمده از آموزه‌های دینی باشد، زیرا اکثر مردم ایران مسلمان هستند و دین اسلام مبنای زندگی است و همچنین این امر باید متناسب با فرهنگ و جغرافیای ایران باشد؛ بنابراین اولین دستاورد سند تحول این است که دارای فلسفه است. این فلسفه تربیتی به نحوی نگارش شده که بتواند آموزش و پرورش مطلوب را برای ما مشخص کند. ما باید همواره بدانیم که آموزش و پرورش مطلوب چیست.

در مبانی نظری سند تحول این آموزش و پرورش مطلوب به درستی تبیین شده و فلسفه و مسئولیت‌های آن بیان شده و وزارت آموزش و پرورش در غالب سند تحول باید با تکیه بر مبانی نظری این سند را اجرا کند بنابراین آن بخشی که ناظر بر اجرا است خود سند تحول بوده که از بیانیه ارزش‌ها آغاز می‌شود تا بخش‌های دیگری که دارد. به مبانی تحولی سند تحول در جامعه کمتر پرداخته شده که این یکی از غفلت‌هایی است که صورت گرفته است. ضمن اینکه مبانی نظری سند تحول باید در اختیار همه سازمان‌ها و نهاد‌ها از جمله صدا و سیما، وزارت علوم، وزارت ارشاد و حوزه‌های علمیه قرار بگیرد. این بخش باید از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی به آن‌ها ابلاغ می‌شد که چنین ابلاغی صورت نگرفته و باعث شده که سند تحول عموماً متوجه آموزش و پرورش کشور باشد که این امر مقداری محدودیت را برای آموزش و پرورش ایجاد کرد؛ بنابراین در مبانی نظری، مباحث تحولی و افکار و اندیشه‌های تعلیم و تربیت اسلامی وجود دارد و در سند تحول مجموعه‌ای از راه‌کار‌ها نیز وجود دارد. سند تحول از بخش‌های مختلف تشکیل شده که آن بخشی را که باید آموزش و پرورش اجرا کند ۱۳۱ راهکار دارد. یعنی آموزش و پرورش باید این ۱۳۱ راهکار را در یک بازه زمانی ۱۵ ساله اجرا کند. هنگامی که می‌گویند سند تحول باید اجرا شود یعنی راه‌کار‌ها باید اجرا شود که این راهکار‌ها در مورد حوزه‌های مختلف است.همه نظام‌های سیاسی در دنیا در قبال مردم خود مسئولیت دارند. مثلاً برقراری امنیت، برقراری بهداشت و سلامت از جمله وظایف همه نظام‌ها است. یکی دیگر از وظایف همه نظام‌های سیاسی ارائه خدمات تربیتی به مردم است. اگر شما همه نظام‌های سیاسی را بررسی کنید، همه آن‌ها در امر تربیت باید پاسخ‌گو باشند یعنی دولت‌ها و حکومت‌ها نسبت به مقوله تربیت مسئولیت دارند. نکته دوم این است که در فلسفه تربیت که به آن اشاره کردید، تمامی کشور‌ها و نظام‌های سیاسی، تعلیم و تربیت خود را تحت تأثیر جهان‌بینی و فرهنگ جامعه خود طراحی می‌کنند؛ بنابراین در دنیا مکاتب مختلف تربیتی وجود دارد که تفاوت این مکاتب در جهان‌بینی و انسان‌شناسی آن‌ها است؛ بنابراین اساساً تعلیم و تربیت امری جدای از جهان‌بینی و انسان‌شناسی جوامع نیست. این امر نگاه همه کشور‌ها است؛ بنابراین تعلیم و تربیت جدای از فرهنگ جامعه نیست و تعلیم و تربیت در بستر فرهنگ جامعه انجام می‌شود به همین خاطر ما جدایی بین تعلیم و تربیت و فرهنگ جامعه را نمی‌توانیم بپذیریم که در همه کشور‌ها اینگونه است.ویژگی‌ها و خصوصیاتی که برای تربیت‌شوندگان در این سند پیش‌بینی شده کاملاً با افکار و زندگی عامه مردم و باور‌های جامعه سازگار است. مثلاً همه مردم دوست دارند که فرزندانشان صادق و مسئولیت‌پذیر و اهل تلاش و کار و برخوردار از سلامت جسمی و روحی باشند و به جنبه‌های هنری و زیبایی‌شناسی‌شان توجه شود؛ بنابراین در سند تحول بحث ساحت‌های شش‌گانه تربیت مطرح است. یک نوع تربیت بحث تربیت اعتقادی و اخلاقی و عبادی است و پنج نوع تربیت دیگر در سند مطرح شده که این امر یکی از نوآوری‌های سند تحول است. این شش ساحت تربیت عبارت از: تربیت اعتقادی- اخلاقی، تربیت اجتماعی-سیاسی، تربیت اقتصادی-حرفه‌ای، تربیت زیستی-بدنی، تربیت علمی-فناوری و تربیت زیبایی‌شناسی و هنری هستند؛  و می دانیم که سند براساس این شش ساحت تدوین شده است.

یکی از دستاورد‌های مطلوب سند این است که آموزش و پرورش مطلوب، یک مدرسه مطلوب را تصویر  می کند سند وضع مطلوب را تصویر کرده و وضع موجود را قبول نداشته که اگر قبول داشت دیگر سند نمی‌نوشتند؛ بنابراین با تصویر وضع مطلوب زمینه حرکت وضع موجود به سمت وضع مطلوب را جهت می‌دهد. یعنی شکاف را نشان می‌دهد و سند کمک می‌کند که به سمت وضع مطلوب حرکت شود.

اجرای سند از طریق سایر بخش‌های سند تحول که در غالب زیر نظام‌ها عنوان شده باید اتفاق افتد. یعنی ۱۳۱ راه‌کاری که گفته شد باید از طریق شش زیر نظام منابع مالی، زیر نظام منابع انسانی، زیر نظام راهبری و مدیریت، زیر نظام برنامه درسی، زیر نظام فضا و تجهیزات و فناوری و زیر نظام پژوهش و ارزشیابی صورت یابد. این شش بخش تشکیل دهنده نظام اجرایی آموزش و پرورش هستند؛ بنابراین بخشی از ۱۳۱ راه‌کار معطوف به نیروی انسانی است که در بخش جذب و آموزش و تربیت چه کار‌هایی باید انجام شود. بخش دیگر ۱۳۱ راه‌کار معطوف به منابع مالی آموزش و پرورش است. در طول سال‌های گذشته علی رغم تعلق گرفتن امکانات مالی دولت به آموزش و پرورش همواره با کسری منابع مواجه بودیم. دولت‌ها تلاش می‌کنند در حد توان خود به آموزش و پرورش امکانات دهند، اما سند رویکرد دیگری دارد. سند می‌گوید غیر از بهره‌مندی از اعتبارات و منابع دولتی باید منابع پایدار متنوعی برای آموزش و پرورش پیش‌بینی کنیم. این یک رویکرد مترقی است ،زیبایی و ایمنی و تجهیزات و تأسیسات و کارگاه و آزمایشگاه و ورزشگاه و نمازخانه و کتاب‌خانه از مواردی است که مدرسه را جذاب‌تر می‌کند. یکی از تأکیدات سند این است که باید فضای تعلیم و تربیت از یک ویژگی‌هایی برخوردار باشد که همه این ویژگی‌ها در زیرنظام فضا و تجهیزات پیش‌بینی شده و به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسیده و استاندارد‌های ما در حال تغییر است و مدارسی که از این پس ساخته می‌شود، مدارسی هستند که مطابق با جهت‌دهی سند تحول بنا می‌شوند؛ بنابراین اجرای متوازن سند به این معنی است که ما در حوزه نیروی انسانی و منابع مالی و پژوهش و ارزشیابی و برنامه درسی و سایر بخش‌ها هماهنگ حرکت کنیم.

اجرای سند تحول ابتدا با تغییر ساختار نظام آموزشی صورت گرفت و به نظام ۳، ۳، ۶ تبدیل شد. آنچه که ما امروزه شاهد آن هستیم با استقرار پایه دوازدهم در سال تحصیلی ۹۷ – ۹۸ آن تکلیف قانونی که شورای عالی آموزش و پرورش مصوب کرده بود و آن تغییر ساختار نظام آموزشی در مرحله اول با رویکرد هم سو سازی برنامه درسی با سند تحول پشت سر گذاشتیم و امسال این موضوع خاتمه پیدا کرد. یک فرصتی برای آموزش و پرورش ایجاد شد. در این شش سالی که گذشته تقریباً کتاب‌های درسی در ابتدایی و متوسطه اول و متوسطه دوم تغییرات اساسی کردند و رویکرد کتاب به سمت تفکر و اندیشیدن و فعالیت رفته و سعی شده از حافظه محوری بودن کتاب کاسته شود. ما ده‌ها کتاب نو نگاشت و جدید در آموزش و پرورش داریم. فرآیند تولید کتب درسی، فرآیندی پیچده و دشوار است. اینکه آموزش و پرورش توانسته این حجم از کتاب‌ها را اصلاح کند و ده‌ها کتاب جدید التألیف در رشته‌های نظری و فنی و حرفه‌ای به چاپ رسیده و توانستیم این اتفاق را در سطح کشور رقم بزنیم.

این سند در فصل هشتم قید دارد که وزارت آموزش و پرورش ظرف یک سال باید همه زیر نظام‌ها را تهیه می‌کرد و به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش می‌رساند و هم‌زمان با شش زیر نظام کار خود را شروع می‌کرد. بنا به دلایلی این اتفاق رخ نداد و اگر بخواهیم نقدی کنیم در اینجا وارد است که ما با تکیه بر یک زیر نظام این کار را آغاز کردیم. البته همه بخش‌های وزارت آموزش و پرورش برای تغییرات در ساختار کتب درسی و استقرار نظام آموزشی بسیج شده‌اند. بخش تولید محتوا بر عهده سازمان پژوهشی است، اما مدیریت و استقرار این ساختار برعهده معاونت‌های آموزشی و پرورشی و تربیتی این وزارت خانه است بنابراین اگر همه این بخش‌ها به کمک آن ساختار نمی‌آمدند وضعیت امروز ما بسیار بد‌تر بود. پس باید این نقد را بپذیریم که شروعی همه جانبه نداشتیم، اما شروع شده بود و دولت تدبیر و امید بهترین کار را انجام داد که این شروع را مدیریت کرد و تلاش کرد عوارض آن را کاهش دهد؛ بنابراین هنگامی که می‌گوییم سند کامل اجرا نشد در بخش برنامه درسی اجرای موفقی داشتیم و گزارش تفصیلی آن تهیه شده و قابل دفاع است. در تنظیم این سند به مقوله تربیت به عنوان حقیقتی نظام وار،یک پارچه، منسجم و متوازن نگریسته شده است به گونه ای که بسیاری از آسیب های فعلی تعلیم و تربیت با اجرای این سند مرتفع خواهد شد.

دیدگاهها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی