امروز

جمعه, ۲۵ آبان , ۱۳۹۷

  ساعت

۱۰:۵۰ قبل از ظهر

سایز متن   /

در برنامه ریزی منابع انسانی، مدیران به عنوان یکی از عناصر مهم بهره وری و با توجه به نقش مهم آنها در سازمانها، یکی از اهداف اصلی برنامه ریزی نیروی انسانی محسوب می شوند؛ چرا که تاثیر مدیران در جهت دهی و برانگیختن نیروها بسیار بیشتر از سایر کارکنان می‌باشد.بدین منظوردراین مقاله ضمن تعریف شایسته سالاری  معیارهای انتصاب مدیران آموزش وپرورش مورد مطالعه قرار گرفته ومولفه هایی برای انتصاب ایشان براساس نتایج تحقیقات ،مبانی نظری مدیریت ودستورالعمل های انتصاب مدیران وزارت آموزش وپرورش  شناسایی وتدوین گردیده که می تواندراهنمای مدیران وخط ومشی گذاران نظام آموزشی کشور باشد.  معیارهای انتصاب مدیران آموزش وپرورش درچهاردسته ویا بعدشامل،ویژگیهای عمومی،ویژگیهای تخصصی، ویژگیهای مدیریتی(مهارتها)وویژگیهای عملکردی دسته بندی شده است .وهرکدام ازمواردبه چندین مولفه تقسیم شده که مجموعا ۹۵ مولفه برای انتصاب مدیران آموزش وپرورش شناسایی ودراین مقاله تدوین شده است .

کلیدواژه ها:معیارانتصاب مدیران،مدیران آموزش وپرورش،شایسته سالاری،تعریف شایسته سالاری

تجارب محقق و مطالعات انجام شده پیرامون آیین نامه ها، بخشنامه ها و تحقیقات انجام شده حاکی از آن است که معیارهای انتصاب مدیران در سالهای گذشته تغییراتی نداشته و در خصوص انتصاب بیش از صد هزار نفرمدیر مدرسه و بیش از هفت هزارنفر مدیر صفی مداقه لازم به عمل نیامده و این موضوع باعث نارضایتی معلمان و تا حدی ناکارآمدی نظام آموزش و پرورش شده که نتیجه آن هم گریبانگیر مردم و همه دولت گردیده است.

 انتصاب و ارتقای درست افراد واعمال شایسته‌سالاری از جمله عواملی است که موجب شکوفایی، وفاداری و تعهد کارکنان به کار و سازمان می‌گردد. استقرار شایسته سالاری پدیده و فرایند ساده ای نیست بلکه یک  مجموعه­ی پیچیده از ساز و کارهایی است که طی یک فرایند بلند مدت و منطقی بایستی در سازمان استقرار یابد و لازمه آن فراهم نمودن زیر بناهای مربوطه از نظر ساختاری،نگرشی،قانونی و سازمانی است. (سلطانی ۱۳۹۲،۱۶۳ )

     مدیریت منابع انسانی در آموزش و پرورش با توجه به اهمیت و گستردگی این سازمان و نقش بنیادی آن در توسعه سیاسی،اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی کشورها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. براین اساس دراین مقاله به مطالعه موضوع انتصاب مدیران تحت عنوان” معیارهای انتصاب مدیران آموزش وپرورش ” پرداخته شده است.

به زعم دریس مطالعات و تحقیقات نشان می دهد که معیارهای مصوب انتصاب مدیران در نصب مدیران در مواردی اعمال نشده و انتصاب­های منسانی،حزبی، سیاسی،فامیلی و… در آموزش و پرورش درپاره ای موارد رایج تر از انتصاب­های قانونی است. (دریس ۱۳۸۲، ۲۳۹)

شایستگی‌ها خصوصیاتی هستند که افراد از آنها برای عملکرد موفق و برتر استفاده می کنند. شناسایی،مدل سازی و ارزیابی صلاحیت ها، اساس مدیریت منابع انسانی شایسته محور را تشکیل می دهد. کارکرد منابع انسانی به دنبال کشف خصوصیات و ویژگی‌های کارمند است که منجر به عملکرد کاملا موفق و ستوده   می شود.(ابطحی۱۳۹۲،۲۰)

عده‌ای از صاحب‌نظران عقیده دارند اصطلاح شایسته‌سالاری برای اولین بار توسط مایکل یانگ[۱] جامعه‌شناس انگلیسی در سال (۱۹۵۸) در کتاب «طلوع شایسته سالاری » مطرح شد. وی در کتاب خود موقعیت اجتماعی افراد را در آینده، ترکیبی از بهره هوشی و تلاش فراوان دانسته بود. او در این کتاب شایسته سالاری را سیستمی می‌داند که زمینه رهبری را به وسیله نخبگان مهیا می‌سازد و شایسته سالاری را انرژی خلاق افراد نخبه و برگزیده یک اجتماع می­نامند.

 تعریف شایسته سالاری

از آنجا که انتصاب مناسب را می‌توان با شایسته سالاری[۲] مترادف دانست و این دو کلمه با هم همپوشی کیفی دارند لذا در ابتدا به تعریف لغوی و بعد به تعریف مفهومی شایسته سالاری پرداخته می‌شود:

۱-     مفهوم لغوی شایسته سالاری:

 مفهوم لغوی شایسته سالاری در فرهنگ فارسی معین (۱۳۷۵) مترادف با سزاوار بودن، لایق و مناسب بودن، در خور بودن و محترم است. در لغت‌نامه آکسفورد (۲۰۱۳) واژه شایسته سالاری از دو واژه مریت[۳] و کراسی[۴] ترکیب شده که مریت به معنی شایستگی، ارزش، نیکویی و استحقاق داشتن و واژه کراسی به معنی سالاری، حکومت یا روش اداره امور است. این لغت‌نامه شایسته سالاری را معادل با جامعه‌ای می‌داند که در آن افراد بر اساس لیاقت و توانایی خود به پول و مقام(قدرت) دست می‌یابند.

  • تغیرات مفهوم لغت شایسته سالاری درطول تاریخک:

مطالعات شایسته سالاری نشان می دهد که این مقوله در طول تاریخ و در جوامع مختلف تغیراتی اساسی داشته است. میجس[۵]،۲۰۱۵ این تغیرات را در جدول شماره (۱) به شرح زیر خلاصه می نماید.

جدول شماره (۱) مفهوم شایسته سالاری در طول تاریخ(میجس،۲۰۱۵، ۷)

زمان ومکان نوع وتحولات شایسته سالاری
اسپارا۴۰۰سال ق. م مردسالاری، خشونت، ریاضت، تمایلات جنسی
غرب اروپا بین سالهای۱۰۹۶-۴۷۹ آرامش، گیاه خواری، ریاضت، تمایلات جنسی
غرب اروپا بین سالهای۱۰۹۶-۱۵۰۰ مذهب، احترام، شجاعت
انگلستان بین سالهای ۱۷۵۰-۱۸۹۰ مهارت رقص، زیبایی، زیبادوستی
برزیل بین سالهای ۱۶۰۰-۱۹۶۰ دانش، آرامش ومتانت، مهارتهای شکار
غرب- امروزه خلاقیت، هوش، بنیه قوی
غرب اروپابین سالهای ۱۳۰۰-۱۶۰۰ احساس، استواری، خشونت، پیشرفت
غرب اروپابین سالهای۱۶۰۰-۱۸۰۰ نظم شخصی، کنترل شخصی، کنترل احساس، زیرکی
دانشگاههای آمریکایی بین سالهای۱۹۰۰-۱۹۲۰ نژاد(سفید)، جنسیت (مرد)، هوش

ادامه جدول شماره (۱) مفهوم شایسته سالاری در طول تاریخ(میجس،۲۰۱۵، ۷)

دانشگاههای آمریکایی بین سالهای۱۹۵۰-۱۹۲۰ نژاد (سفید)، جنسیت(مرد) شجره، شخصیت رهبری، هوش
دانشگاههای آمریکایی بین سالهای۲۰۰۵-۱۹۵۰ قهرمانی، تجربه شخصی زندگی، هوش
آکادمی های آمریکایی۱۹۵۱-۱۹۵۵ هوش، مهارتهای تکنیکی، اجتماعی بودن، اخلاقیات شخصیتی
آکادمی های آمریکایی۱۹۵۵-۱۹۷۱ هوش ، مهارتهای تکنیکی
زنان آمریکایی امروز حساسیت، دوستی، همکاری، وفاداری
زنان آمریکایی امروز مثبت بودن، اقتدار، رقابتی، اعتقاد شخصی به خود

۳- تعریف شایسته سالاری

قربانی و دیگران،( ۱۳۹۱) به نقل از لاوسون و گارود۱ شایسته سالاری را نظامی می دانند که در آن مزایا و موقعیت‌های شغلی تنها بر اساس شایستگی و نه بر مبنای جنسیت، طبقه اجتماعی، قومیت یا ثروت به افراد تفویض می‌شود.

 تعریف شایسته سالاری ازنظر میجس (۲۰۱۵) شایسته سالاری را به سه صورت به شرح زیرتعریف می نماید.

شایسته سالاری یعنی گروهی که پیشرفت آنها براساس توانایی واستعداداست نه ثروت وطبقه اجتماعی.

   – سیستمی که درآن افراد به طورضابطه مند پاداش می گیرند ورشد می کنند.

  – رهبری به وسیله افراد توانا وبااستعداد.(میجس۲۰۱۵، ۲)

قیصری (۱۳۸۸)تعاریف شایستگی را در جدول شماره (۲) به شرح زیر گردآوری نموده است.

۱-Lavson and Garod

جدول شماره(۲) تعاریف موجود از مفهوم شایستگی(قیصری ۱۳۸۸، ۲۳)

نویسنده تعریف
مارلی[۶] (۱۹۹۸) شایستگی‌ها، توانایی‌های انسانی که قابل اندازه‌گیری هستند و برای عملکرد کاری مؤثرولازمند.
دیویویس[۷](۱۹۹۸) شایستگی‌ها، مشخصه‌های دانش، مهارت، چارچوب‌های ذهنی، الگوهای فکری و مانند آن‌ها هستند که بکارگیری آن‌ها چه به‌صورت مستقل یادر وجه ترکیبات مختلف،منجر به عملکرد موفقیت‌آمیز می‌شود.
بویاتزیس[۸](۱۹۸۲) بویاتزیس شایستگی‌ها را به عنوان ویژگی‌های اساسی یک فرد توصیف می‌کند که به صورت علت و معلولی به عملکرد شغلی مؤثر وابسته هستند.
سلبی و دیگران(۱۳۷۶) سلبی شایستگی‌ها را به عنوان توانایی از لحاظ رفتارها توصیف می‌کند.
انجمن ملی شغلی انگلستان برای شرایط احراز شغل(۱۹۹۷) انجمن ملی شغلی انگلستان برای احراز شرایط شغلی، شایستگی را به عنوان استانداردهای عملکرد، توانایی ایفای نقش‌های شغلی یا مشاغل بر اساس استاندارد مورد نیاز استخدام تعریف می‌کند.
دبیرخانه هیأت خزانه‌داری کانادا(۱۹۹۹) شایستگی‌ها، دانش، مهارت‌ها، توانایی‌ها و رفتارهایی هستند که کارمند در انجام کارهایش به کار می‌گیرد و آن‌ها اهرم‌های کلیدی کارمند برای دستیابی به نتایجی هستند در ارتباط با راهبردهای تجاری سازمان.
پرناود[۹](۲۰۰۰) قابلیت جابجایی نیروهای شناختی مختلف برای رسیدن به یک نوع موقعیت ویژه.
له بوترف[۱۰](۱۹۹۸) له بوترف می‌گوید که شایستگی‌ها به خودی خود منابعی برای تشخیص چگونگی عمل کردن، چگونگی انجام دادن یا نگرش‌ها نیستند، بلکه آن‌ها چنین منابعی را تجهیز، یکپارچه و هماهنگ می‌کنند. این تجهیز صرفاً مربوط به یک موقعیت است و هر موقعیتی منحصر به فرد است، اگر چه می‌تواند شباهتی به دیگر موقعیت‌های شناخته شده داشته باشد.
جکسون وشولر(۲۰۰۳) شایستگی‌ها به عنوان مهارت‌ها، دانش، توانایی‌ها و دیگر ویژگی‌هایی تعریف می‌شوند که یک شخص برای انجام مؤثر یک شغل نیاز دارد.
پیپل سافت مجموعه‌ای از دانش، مهارت‌ها و رفتارهای قابل سنجش و قابل مشاهده که در موقعیت یک شغل یا پست سهیم هستند.
گروه گارتنر شایستگی مجموعه‌ای از مشخصات شامل مهارت‌ها، دانش و ویژگی‌هایست که موجب عملکرد می‌شوند یا آن را پیش‌بینی می‌کنند.

– ضرورت به کارگیری مدیران شایسته :

در جوامعی که در آن روابط و توارث بر اکتساب فایق است، شایسته‌سالاری در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. در سطوح مدیریتی، چون وظایف مدیران همانند مشاغل مجریان چندان ساختار یافته نیست. شناسایی افراد شایسته، امری بسیار مشکل و پیچیده است. البته باید توجه داشت که شایسته‌سالاری در تمام سطوح درحال پیگیری است و محدود به سطح مدیران نمی‌شود.

به کارگیری مدیران شایسته در یک سازمان علاوه بر افزایش بهره وری باعث قانونمندی و اعتبار آن سازمان می‌گردد. در چنین سازمانی چون سلسله مراتب اداری رعایت می شود، همه افراد برای موفقیت کاری تلاش می نمایند و برای محقق ساختن اهداف سازمانی همکاری می کنند.

مدیران مدارس عناصر اصلی سیستم های آموزشی هستند و مسئول توسعه فعالیت های مدارس در همه جنبه ها می باشند. همچنین آنها مسئول راهنمایی و نظارت و آموزش معلمان می باشند و نقش کلیدی را در انجام کلیه کار ها به عهده دارند. آموزش و تربیت مدیران مدارس باید بر اساس ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی هر کشوری صورت گیرد و از مدل خاصی پیروی کند. (تورابیک[۱۱] ۲۰۱۳، ۲۳۶)

از نظرمیجس، ۲۰۱۵ مفهوم شایسته سالاری می توانددرسه مقوله بروز یابد.

۱ – ایجاد فرصتهای شغلی برابربرای بروز استعدادها.

۲ – ایجاد فرصتهای آموزشی متناسب بااستعدادافراد.

۳- پیشرفت وموفقیت براساس موقعیتهای نابرابر جوامع صنعتی.(میجس۲۰۱۵، ۳)

 اهمیت شایسته سالاری:

از آنجا که روز به روز بر اهمیت نیروی انسانی و تأثیر آن بر توسعه سازمانها افزوده می‌شود استفاده از نیروهای هرسازمانی و انتصاب ایشان بر اساس شایستگی‌ الزام‌آور است. فناوری‌های نوین و شتاب تحولات و تغییرات، نیاز به نیروی انسانی متخصص و شایسته را بیش از پیش کرده و این امر سازمانها را به سمت نظام شایسته سالاری سوق می‌دهد. در جوامع شایسته‌سالار نگرش‌های خویشاوند سالاری، قبیله‌گرایی، حزب سالاری و غیره مطرود است و اعتقاد بر این است که در صورت توجه به این نگرش‌های سنتی، جامعه عقب خواهد ماند و از گردونه ترقی و پیشرفت خارج خواهد شد. دانشگاهها ومراکز آموزشی به دو طریق می توانند شایسته سالاری راتقویت نمایند.روش اول بابهبودوتقویت درستی وصداقت که بااستبداد درتضاداست وباعث تقویت شایسته سالاری می شود. ودوم با افزایش وبسط بوروکراسی می توان از این مقوله دفاع کرد.(جوهانستون[۱۲] ۱۹۹۲، ۱۹)

شایسته سالاری دو هدف عمده سیاستگذاران رافراهم می کند.اول اینکه شایسته سالاری مبنای اخلاقی وعادلانه ای برای اختصاص کالاها وپاداشها ی مالی،موقعیتهای شغلی وموفقیتهای اجتماعی فراهم می کند وهر فردی بااستعداد ومهارتی که دارد می تواند به اهداف خود نایل آید.ودوم اینکه شایسته سالاری عامل مهم برانگیزاننده افراد برای تلاش بیشتراست.(میجس۲۰۱۵، ۴)

شایسته‌سالاری در هر کشوری باعث دوام، مقبولیت و مشروعیت حکومت می‌شود. نظام شایسته سالار نظامی است که در آن افراد مناسب در مکان و زمان مناسب منصوب شده و از ایشان بهترین استفاده در راستای اهداف فردی، سازمانی و اجتماعی به عمل آید.(قربانی و دیگران۱۳۹۱، ۲۸۱)

به طور کلی مؤلفه‌‌های مفهوم شایسته سالاری را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:

  • ضابطه گرایی در انتخاب کارکنان.
  • قانون‌مداری در کار و فعالیت.
  • تعهد مداری.
  • مهارت‌مداری.
  • خویشاوند ستیزی در کار.
  • سفارش‌ناپذیری بی‌جا.
  • مرگ چاپلوسی.
  • پروراندن شایستگی.
  • شفافیت.
  • پاسخ‌گویی.
  • استعدادگرایی.
  • تلاش گرایی.
  • کار برتر. (همان،۲۸۲)

معیارهای شایسته سالاری :

به زعم میجس بابرافراشتن پرچم شایسته سالاری سازمانها،استانداردهایی را که جامعه برمبنای آن درباره­ی اعمال مردم قضاوت می کنند می پذیرند وکسانی را که بااین استانداردها هماهنگند پاداش می‌دهند و افراد ناهماهنگ را سرزنش می‌کنند. (میجس۲۰۱۵، ۱۰)

معیارها و شاخص‌های صحیح شایستگی:

ازنظر قربانی(۱۳۹۱) معیارهای مدیران شایسته به سه دسته به شرح زیر تقسیم می شوند:

الف – هوش و تلاش: در سازمان‌هایی که معیار انتخاب افراد برای اعطای پست‌های کلیدی، بهره‌هوشی و تلاش باشد، موانع پیشرفت افراد زیرک و با هوش سد نشده و رقابت بین این گونه افراد لزوما از یک نقطه شروع نمی‌شود و در چنین سازمان‌های شایسته‌سالاری مجموعه‌ای از این دو خواهد بود.

 ب- دانش و تجربه: در برخی سازمان‌ها نیز معیار انتخاب افراد برای احراز پست‌های بالاتر دانش علمی و تجربه می‌باشد که می‌تواند یکی از روش‌های تعدیل و حذف بی‌عدالتی در سازمان محسوب گردد. البته لازم به ذکر است که تجربه به معنای سابقه کار تعریف نمی‌شود. بلکه تجربه واقعی به میزان آموزش صحیح و عمیق مهارت‌های عملی برمی‌گردد.

 ج- مهارت و استعداد: مهارت و استعداد نیز از جمله معیارهایی است که در یک سازمان می‌تواند مبنای شاخص شایستگی افراد باشد، در آن مبنا انسان در جایگاه خود قرار گرفته و توسعه می‌یابد. (قربانی و دیگران ۱۳۹۱، ۲۹۰)

معیارهای انتصاب مدیران آموزش وپرورش:

ابعاد ومولفه های انتصاب و ارتقای مدیران با توجه به شرایط کنونی جامعه ما، آیین‌نامه‌های انتصابات وزارت آموزش و پرورش و نتایج تحقیقات در جدول شماره (۳) آورده شده است.دراین مطالعه معیارهای انتصاب مدیران به چهاربعد شامل ،بعد ویژگیهای عمومی،ویژگیهای مدیزیتی (مهارتها)،ویژگیهای تخصصی وویژگیهای عملکردی تقسیم شده وهرکدام ازاین ویژگیها دارای چندین مولفه می باشند .ویژگیهای عمومی دارای ۴۰مولفه ،ویژگیهای مدیریتی دارای ۲۰مولفه ، ویژگیهای تخصصی ۲۰مولفه وویژگیهای عملکردی دارای ۱۵ مولفه می باشد. ابعاد تعیین شده دراین مقاله با توجه به مبانی نظری مدیریت ودستور العمل های وزارت آموزش وپرورش تدوین گردیده وجنبه کاربردی دارد.معیارهای انتصاب مدیران دراین مقاله در جدول شماره (۳)تدوین شده است.

جدول شماره (۳) ابعاد ومولفه های انتصاب و ارتقای مدیران آموزش و پرورش
ادامه جدول شماره (۳) ابعاد ومولفه های انتصاب و ارتقای مدیران آموزش و پرورش

جمع بندی ونتیجه گیری:

مطالعه سازمانها نشان می دهد که بابوجود آمدن آنها انتصاب مدیران شایسته برای بهره وربودنشان مورد تاکید بوده واین مهم هم درآیات قرآن وهم دراحادیث اسلامی دین ما مورد توجه بوده است. باید اذعان نمود که پیشرفت سازمانهابه اندازه شایستگیهای مدیران آنها   می باشد وانتصاب وساماندهی نیروها به ویژه مدیران از اهمیت ویژه ای برای رشد وتوسعه هرسازمانی برخوردار است .مطالعه این معیارها می تواند مورد استفاده همه مدیران خرد وکلان کشورجهت انتصاب افراد شایسته اعم از مدیران زیردست ومعاونین آنها به ویژه درآموزش وپرورش با توجه به اهمیت وگستردگی آن قرار گیرد. وبرای انتصاب مدیران معیارهای مطرح شده دربالا مورد مداقه قرار گیرد ومعدل معیارهای بالا ملاک انتصاب مدیران باشد.

منابع داخلی وخارجی:

– ابطحی، سید حسین، کرمانشاهی، شقایق، منتظر، راحله و شادان، سعید، (۱۳۹۲)، مدیریت منابع انسانی شایسته محور، تهران، انتشارات موسسه کتاب مهربان نشر.

– دریس، منیژه (۱۳۸۲)، بررسی شرایط مطلوب، مصوب و موجود در انتصاب مدیران دبیرستانهای دولتی و غیر انتفاعی با توجه به آیین نامه انتصاب مدیران از دیدگاه دبیران شهرستان کرج، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه الزهرا (س).

– سالنامه آماری وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، (۱۳۹۲)، نشر وزارات آموزش و پرورش.

– سلطانی، ایرج، (۱۳۹۲)، پرورش سرمایه های انسانی،تهران، انتشارات ارکان دانش.

– قیصری، فرهاد، (۱۳۸۸)، شناخت عوامل بازدارنده استقرار نظام شایسته سالاری در سطح مدیران حرفه ای سازمانهای دولتی شهرستان اهواز، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد بروجرد.

– قربانی، محمود، صابر مقدم، فرزاد و ماهی جاغرق، احمد، (۱۳۹۱)، مدیریت منابع انسانی،تهران، انتشارات گل آفتاب.

– معین، محمد، (۱۳۷۵)، فرهنگ فارسی محمد معین،تهران، انتشارات امیر کبیر.

منابع خارجی:

-John stone , Bruce (1992). the university , democracy , and the challenge to meritocracy. university of New York.p19-23

-Oxford Learners Pocket Dictionary (2013) Fourth Edition Sepahan Publicatin

– Mijs.B.Jonathan .j.(2015)The fulfullable promise of  Meritocracy :thery lessen and their implication for justice in education .media.New York.

-Turbik.tygba ,atanurbashangulsun , kocak , seval (2013) certain developed countries school manager training models and in the light of these models suggestions for turkey’s school manager training. (www. science direct.com) p236-243.

Meritocracy  and Touchstones  of  Education Managers Appointment.

Writer:Hossein Piryaei phd.

Abstract:

As one of the important factors of making the most use of human resources program  and taking notice of their brilliant function in systems, the managers are regarded as one of the fundamental purpose of human resources programming since the managers impression on directing and provoking forces is too much more than the other staff .In this sense , in this article , the Education managers appointment milestones have been studied and some of the paradimes to appoint them can bring about directing managers and determining Iran(country) Education System Legislators based on research findings , management theoretical basics , and identifying and editing ministry of Education managers appointment instructions .   The Education managers appointment has been divided into four classes and/ or dimensions as following : general features , professional features , managing features(skills) , and practical features , each of which has been classified into 95 items in order for identifying and appointing education managers , being edited in this article .

Key terms: managers appointment milestone , education managers , meritocracy , meritocracy definition

[۱]. Michael young

[۲] – Meritocracy

[۳] – Merit

[۴]-Cracy

[۵] – Mijs

[۶]Marli

[۷] Deoeoes

[۸] Buiatzes

[۹] Prnaod

[۱۰] Lh botrf

[۱۱]Turabik

[۱۲]Johanston

*(h.piryaei@yahoo.com)

برچسب ها:
دیدگاهها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

تازه های سایت

قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی