مقدمه

یکی از نیازهای کنونی و آینده هر جامعه برقراری ارتباط با انسانها و جوامع دنیاست. این ارتباط میسر نمی گردد مگر این که افراد آن جامعه به زبان(های) بین المللی مسلط باشند. دلایل گوناگونی وجود دارند که آموزش و پرورش هر کشور را قانع می کنند تا در زمینه آموزش و یادگیری زبان خارجی به راه حل های جدی فکر کند. بر اساس تحقیقات (از جمله بیرجندی و علیزاده (۲۰۱۳)، اکبری و کریمی الوار (۲۰۱۰)) که آموزش زبان را در ایران از جنبه های گوناگون بررسی کرده اند موارد ذیل را می توان جزو عمده ترین ضعف های موجود دانست: نبود نقشه راه آموزشی مناسب، کمبود منابع انسانی خبره، نامناسب بودن محتوای کتب درسی، ضعف معلمان در زبان و آموزش آن، کمبود ساعات اختصاص داده شده به این درس، الویت ندادن به آموزش ویادگیری زبان خارجی/دوم، شروع آموزش زبان در زمان نامناسب، عدم رعایت مراحل یادگیری، کاستی‌های موجود در کلاس‌ها و غیره.

یکی از راه حل های مناسب برای رفع مشکلات آموزشی موجود در این زمینه الگوبرداری سنجیده و مناسب از روش ها و برنامه های آموزشی کشورهای موفق در زمینه آموزش زبان دوم/خارجی می باشد. آموزش و پرورش ایران نیز که با همین مشکلات دست و پنجه نرم می کند، برای رفع مشکل آموزشگاه های زبان خارجی (عمدتاً زبان انگلیسی) را ایجاد و با نظارت خویش در اختیار بخش خصوصی قرار داده است. در ارتباط با فلسفه به وجو آمدن آموزشگاههای زبان در ایران، فرهادی و همکارانش (۲۰۱۰) ابراز می کنند که بعد از انقلاب آنها فعالیت شان را تحت عنوان موسسات غیرانتفاعی از سر گرفتند و زبان انگلیسی عده کثیری از دانش آموزان را ارتقا دادند.

آموزشگاههای زبان

آموزشگاههای زبان (انگلیسی) غالباً طی فرایندی مجوز خود را از وزارت آموزش و پرورش می گیرند. این موسسات در ایران خصوصی اند. یعنی علیرغم قانونی بودن، تاسیس و اداره امور توسط افراد حقیقی و یا حقوقی است و در رده بندی بنگاه های اجتماعی-اقتصادی جامعه جزو بخش خصوصی می باشند. در بخش آموزشی نیز، می توان آن را موسسات کمک کننده وزارت آموزش و پرورش دانست چه اینکه هم تحت نظر آموزش و پرورش فعالیت می کنند و هم مخاطبان آنها (دانش آموزان/زبان آموزان) اعضای خانواده آموزش و پرورش هستند.

این که نوع شکل گیری و راه اندازی آموزشگاه های زبان در جوامع دیگر دنیا یکسان است یا خیر یک موضوع است و این که اساساً این رویه از الگوی خاصی پیروی می کند موضوعی دیگر و جدی تر می باشد که نیاز به بررسی موشکافانه دارد. به هر حال از گذشته تاکنون، روش های گوناگونی در آموزش و پرورش ایران وجود داشته و دارد. صرف نظر از فلسفه به وجود آمدن آموزشگاه های زبان که یقیناً دارای پشتوانه عقلانی بوده است، نمی شود خوش بین بود و تضمین داد که فرایند تاسیس، راه اندازی، و اداره آموزشگاههای زبان در ایران همیشه موفق هستند.

جنبه های بررسی

بررسی مقوله آموزشگاه زبان می تواند از چند جنبه باشد: منظر اول می تواند از دیدگاه چرایی، چیستی، و چگونگی ماهیت و عملکرد آموزشگاهها باشد. منظر دوم می تواند از دیدگاه علوم مدیریتی، علوم روانشناختی و علوم اجتماعی باشد. منظر سوم می تواند از دیدگاه افراد مرتبط با آموزشگاههای زبان در جامعه باشد. بالطبع، در قرن جدید بروز دوره نوین آموزش در جهان نوع نگاه و مطالبات اعضای جامعه را تغییر داده است که در آن هر یک از سیاست گزاران آموزش کشور، برنامه ریزان آموزش زبان، طراحان مواد آموزشی، مدیران آموزشگاههای زبان، معلمان زبان، والدین و به ویژه زبان آموزان سهمی مهم دارند. بازبینی، بازنگری و ارزیابی برنامه آموزشی از هر یک از مناظر فوق الذکر که باشد فواید زیادی به همراه دارد اما به طور اجمال می توان ادعا کرد که از یک سو، علاوه بر ارائه گزارش از تجربیات، اطلاعات درمورد فعالیت ها، ویژگی ها و بازده برنامه را جمع آوری و تحلیل می نماید، و از سوی دیگر با قضاوت درمورد علل، نوع، و میزان دستآوردها و شکست ها سعی دارد اثربخشی برنامه را ارتقا داده، آن را برای تصمیم سازی ها و تصمیم گیریهای آتی بروز نماید (اسدی و همکاران (۲۰۱۶)، کلانگ پاران و همکاران (۲۰۱۷)، ژانگ (۲۰۱۱).

ارزیابی برنامه آموزشگاههای زبان در ایران در گام نخست می تواند با استفاده از مدل های ارزیابی موجود در جهان انجام گردد. بدین وسیله می توان عملکرد فعلی آموزشگاهها را ارزیابی نمود و مسئولین و دست اندرکاران مربوطه وزارت آموزش و پرورش و موسسان آموزشگاهها را از وضع موجود مطلع کرد. اما آنچه که (در گام بعدی) اهمیت بیشتری دارد طراحی و ایجاد مدل (Framework) ارزیابی ویژه آموزشگاههای زبان ایران است. این مدل، که احیاناً از استاندارهای جهانی بهره می گیرد، معیاری بومی برای رتبه بندی آموزشگاههای زبان (فعلی و آینده) تحت نظارت وزارت آموزش و پرورش ایران خواهد بود.

اهمیت و ضرورت ارزیابی

مسئولیت علمی و آموزشی آموزشگاهی جزء لاینفک آموزشگاههای زبان است که به دنبال یافتن راه حل مفید و موثر در رفع کاستی های آموزش زبان در آموزش و پرورش و ایجاد بستری مناسب برای افراد علاقمند به تجربه بیشتر زبان خارجی می باشد. محرک های پذیرش و سازگاری با مسئولیت آموزشی در آموزشگاههای زبان در ادبیات جدید و تحقیقات بسیاری مورد توجه آموزش و پرورش، پژوهشگران، و افراد دانشگاهی است و این مطالعات می تواند به درک بهتر برنامه های آموزشی و علمی آموزشگاهها به عنوان محرک ارتقای سطح زبانی دانش آموزان و عملکرد مناسب تحصیلی در ایران کمک کند. انتقادات به آموزشگاههای زبان و مشکلات آموزشی جاری در سطح آموزش وپرورش کشور می تواند مانع ظهور و حضور پایدار این موسسات در حوزه آموزش زبان باشد. بنابراین، بین عملکرد آموزشگاههای زبان و دغدغه های آموزش و پرورش در نقشه جامع علمی کشور و برنامه ششم توسعه باید توازن ایجاد شود و مقوله مسئولیت های آموزشگاههای زبان به عنوان چتر مفهومی برای رفع تناقض و تضاد بین آموزشگاههای زبان، آموزش و پرورش، و انتظارات ذی نفعان به کار گرفته شود. زیرا از این طریق پایدار بودن جنبه آموزش زبان نیز تآمین می گردد. ضمناً انتظاراتی که جامعه در بعد اخلاقی، قانونی، علمی و آموزشی از آموزشگاههای زبان دارد این است که آنها خود را به جامعه ای که در آن به فعالیت می پردازند متعهد بدانند. بر این اساس جهت روشن شدن مطالب فوق برای ذی نفعان ، ارزیابی عملکرد آموزشگاههای زبان ضروری می باشد تا بدین وسیله علاوه بر دستیابی به اطلاعاتی مفید به این سوال بتوان پاسخ داد که آیا آموزشگاههای زبان عملکرد کیفی دارند و آیا اساساً آموزش و پرورش به وسیله این آموزشگاهها در زمینه آموزش زبان به اهدافش می رسد.

ارزیابی برنامه – شیوه نظامند جمع آوری، تحلیل، و به کارگیری اطلاعات در جهت پاسخ به سوالات اساسی برنامه – ابزاری ارزشمند برای مدیرانی است که در جستجوی تقویت کیفیت برنامه هایشان هستند و علاقمندند خروجی های مفید و کاربردی فعالیت شان را در خدمت جامعه هدف قرار دهند.

فایده ارزیابی چیست؟

موسسات دولتی و غیردولتی همواره تلاش می کنند جهت بررسی دستآوردها و شکست ها هرچند وقت یکبار فعالیتها و برنامه های خویش را ارزیابی نمایند. ارزیابی برنامه به دست اندرکاران کمک می کند تا نقاط قوت و ضعف خویش را بشناسند و برای آینده با کارآرایی بیشتری فعالیت نمایند. این عمل در مورد آموزشگاههای زبان انگلیسی برای حداقل سه گروه سودمند است: وزارت آموزش و پرورش، موسسان و مدیران آموزشگاههای زبان، و والدین و زبان آموزان.

اطلاعات به دست آمده می تواند حداقل از دو جنبه مفید باشد: از یک سو، اگر یافته ها نشان از عملکرد مثبت و اثربخش آموزشگاهها دارند، آموزش و پرورش قانع می شود که فعالیتهای آموزشگاهها در جهت تقویت یادگیری زبان مفیدند و لذا برای آینده  چتر حمایتی بیشتر خویش را برای این بخش خصوصی خواهد  گشود. اما اگر نتایج نشان از عملکرد خنثی و یا حتی مضر برای روند آموزش زبان در کشور دارند، آموزش و پرورش مجاب می گردد فعالیت این بخش خصوصی را اصلاح نماید. درصورت عدم موفقیت در اصلاح، آموزش و پرورش می تواند فعالیتها را لغو نموده برای رفع معضل یادگیری زبان خارجی/دوم دانش آموزان خویش از سایر راه حل ها و استراتژی ها بهره ببرد.

به همین نحو، اطلاعات به دست آمده برای موسسان و مدیران آموزشگاهها نیز مفید است: آنان می توانند نقاط قوت و ضعف فعالیتها و عملکردهای آموزشگاه را شناخته و در آینده جهت ارتقای بیشتر سطح زبانی زبان آموزان تجربیات موفق خویش را به کارگیرند. این مسئله از دیدگاه اقتصادی نیز برایشان سودمند است.

زبان آموزان و والدین آنها گروه دیگری اند که از اطلاعات به دست آمده در ارزیابی برنامه آموزشگاههای زبان سود می برند. اطلاعات می تواند به این دسته در شناخت و انتخاب آموزشگاههای موفق کمک شایانی نماید.

رتبه بندی آموزشگاههای زبان

علاوه بر ارزیابی، رتبه بندی نیز در سازمانها و بخش های دولتی و خصوصی فواید زیادی دارد. بنا به گفته وایز (۲۰۱۱) رتبه بندی به معنای فرایند مرتب سازی آیتم های یک مجموعه با توجه به سیستم امتیازبندی یا ثبت عملکرد می باشد که لیست حاصله از این فرایند جایگاه و رتبه هر یک از آیتم ها را نسبت به آیتم های دیگر نشان می دهد. تحقیقات نشان داده اند (ازجمله ریندووا و همکاران (۲۰۰۵)، سادر و اسپلند (۲۰۰۶)) این فرایند در اموری همچون تصمیم گیری های سازمانی، نظارت و تعیین معیار، جمع آوری داده ها، همکاری ها، برندسازی، تاثیر در نظر مخاطب (و مشتری) و در انتخاب او، کسب سهم بیشتر جذب بازار، و غیره نقش بسیار کلیدی دارد. رتبه بندی آموزشگاههای زبان انگلیسی، علاوه بر معرفی معیارها و شاخص ها سیستم امتیازبندی، به جامعه در شناسایی و انتخاب بهترین ها کمک می کند. رتبه بندی –  با نشان دادن نقطه ضعف ها به آموزشگاههای در رتبه های پایین نیز –  تلاش می کند فرصت بازاندیشی و درنتیجه اهمیت بالاآمدن را گوشزد نماید.

سخن پایانی

در حال حاضر که وزارت آموزش و پرورش به طور عموم و آموزشگاههای زبان به طور خاص اعتقاد دارند باید به نقش علمی و آموزشی این بخش خصوصی با رویکرد کیفی سازی آموزش زبان توجه داشته باشند، شاخص و معیار ارزیابی و رتبه بندی برای آموزشگاههای زبان معین و واضح نیست. درک مناسبی از ابعاد مسئولیت آموزشی، علمی، و اجتماعی آموزشگاههای زبان در کشور ما وجود ندارد و برای تبیین مفهوم عملیاتی از مسئولیت ها این بخش خصوصی (ولی زیرمجموعه وزارت آموزش و پرورش) تحقیقی صورت نگرفته است و رسالت ، جایگاه و شأن آنها به درستی گزارش نشده است. بنابراین ارزیابی برنامه آموزشگاههای زبان امری ضروری به نظر می رسد. در حال حاضر در ایران مدل و استاندارد خاصی برای ارزیابی/رتبه بندی آموزشگاههای زبان انگلیسی به طور مجزا و یا یکپارچه وجود ندارد. به همین دلیل طراحی مدلی برای ارزیابی ابعاد گوناگون عملکردهای آموزشگاههای زبان انگلیسی و مورد استفاده افراد ذی نفع ضرورت دارد.

 

دیدگاهها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی