بنیادهای فلسفی اقدام پژوهی | فانوس

  امروز

چهارشنبه, ۲۴ مرداد , ۱۳۹۷

  ساعت

۰۵:۳۶ قبل از ظهر

سایز متن   /

درباره بنیادهای فلسفی اقدام پژوهی آن گونه که باید و شاید در منابع فارسی مطلبی نیامده و فقط به آنها اشاره ای شده است. از مطالعه ادبیات مربوط به اقدام پژوهی، این استنباط به دست می آید که این رویکرد نوعی پاسخ خردمندانه به نیازهای علمی و اجتماعی انسان است که در بستر زمان، به تدریج شکل گرفته و در عصر حاضر پدیدار شده است. طبق «رویکرد مکاتب» هر عملی که در تعلیم و تربیت انجام می شود، بر فلسفه ای مبتنی است و از اصول آن استنتاج می شود. اقدام پژوهی، رویکردی در پژوهش های کیفی است که به معلّمان و کارگزاران آموزشی کمک می کند تا به گونه ای پژوهش را با موقعیت تربیتی تلفیق کنند تا بتوانند نقش مستقیم و فوری در موقعیت تربیتی و بهبود فرایند آموزش ایفا کنند و آموزش وپرورش را به نقطه مطلوب مورد نظر برسانند. درس پژوهی روشی نوین برای توسعه حرفه ای معلمان و تقویت یادگیری دانش آموزان از طریق پژوهش گروهی در کلاس درس است. هدف از اجرای این روش، علاوه بر طراحی و اجرای گروهی تدریس؛ تبدیل کلاس درس به اتاق فکر نظام آموزشی، حل مشکلات دانش آموزان و در نهایت یادگیری بهتر و موثرتر است.

اقدام پژوهی از فلسفه پراگماتیسم (حل مسئله ، کاهش یا حذف شکاف نظر و عمل) متأثر شده است. پراگماتیست ها معتقدند باید به علم تجربی و دنیای متغیّر و مسائل آن و طبیعت آن چنانکه هست بپردازند. دیویی پرنفوذترین فیلسوف تربیتی پراگماتیست، «تجربه» را که از پدیده های حیاتی پراگماتیسم بود، محور آموزش و پرورش قرار داد و حتی فرایند تربیت را «بازسازی تجارب» تعریف کرد. ازنظر دیویی، تجربه دو معنا دارد؛ یکی «اقدام» یا «عمل» و دیگری «احساس»؛ که عمل و احساس ارکان اصلی روش تجربی می باشد. وی «عمل» را مقدم بر «نظر» می داند. لذا رویکرد اقدام پژوهی به دلیل تأکید بر عمل و دانش شخصیِ حاصل از تجربه و حلّ مسئله، ریشه در پراگماتیسم دارد. رویکرد اقدام پژوهی، ریشه در فلسفه پیشرفت گرایی نیز دارد. پیشرفت گرایان معتقدند مهم ترین واقعیت، تغییر است. “تجربه و آزمایش دو واژه کلیدی آموزش و پرورش هستند که باید اساس آموزش قرار گیرند. از طرفی “اقدام پژوهی” از مارکسیسم (ماتریالیسم دیالکتیک، تضاد طبقاتی، ارتقای پایگاه اجتماعی) نیز تأثیر پذیرفته است. اقدام پژوهی و پژوهشگر شدنِ معلّمان، سبب مشارکت در تولید دانش و تفکرات جدید می شود و به بهزیستی و رفاه افراد جامعه کمک می نماید.

از مزایای اقدام پژوهی می توان به دریافت بازخوردهای لازم برای بهبود مدیریت واحدهای آموزشی، فرآیند یاددهی-یادگیری و نیز ارزیابی آموخته ها اشاره کرد. یکی دیگر از مزایای اقدام پژوهی آن است که پژوهشگر براساس نتایج بدست آمده می تواند تعدیل یا تغییر لازم را بلافاصله به عمل آورد. در اقدام پژوهی، معمولا معلم خود پژوهشگراست و نقش اصلی پژوهشی به عهده او می باشد. از آنجا که معلمان درهر نظام آموزشی نقش اصلی را برعهده دارند، به عنوان پژوهشگران بالقوه، برای مشخص کردن موقعیت های نامعین در رابطه با فعالیت هایشان می توانند روش علمی را بکار برده و با استفاده از اقدام پژوهی، فعالیت های خود را بهبود بخشند. این امر کمک می کند تا معلمان نقش موثرتری در شناخت مسایل آموزشی به ویژه فرآیند یاددهی-یادگیری داشته باشند و نتایج تحقیق کاربرد ملموس تری برای ایشان خواهد داشت.

 

با عنایت به اینکه خاستگاه فلسفی درس پژوهی برگرفته از جوامع غربی است؛ لذا سوالاتی از این دست مطرح می شود که: آیا برنامه و اقدامی هدفمند در زمینه آموزش “فرهنگ پژوهش و اقدام پژوهی در سیستم تعلیم و تربیت کشور، لحاظ شده است؟ آیا مقوله “پژوهش” با رغبت و اشتیاق معلمان، بعنوان طیف تاثیرگذار نظام تعلیم و تربیت، روبرو شده است؟ آیا دانش کافی و منابع ترجمه شده به زبان فارسی از مبحث مهم “اقدام پژوهی” در کشور ما موجود می باشد و تجارب ارزنده ای در اجرای آن کسب شده است تا به معلمان علاقه مند ارائه گردد؟ آیا زیرساخت ها و بستر مناسبی در مدارس به منظور اجرای “درس پژوهی” از حیث فضای مناسب کلاسی، امکانات، تجهیزات پژوهشی، تراکم مناسب دانش آموزی و … فراهم شده است؟ نکته دیگری که به ذهن خطور می کند میزان اطلاعات و تناسب رشته درسی مدرسان کلاس های اقدام پژوهی نسبت به این موضوع می باشد؟ بررسی میزان رضایت معلمان از نحوه ارزشیابی مدرسان کلاس های اقدام پژوهی نیز از موارد قابل توجه می باشد. لذا مطالعه و فراهم سازی زیرساخت های مورد نیاز، پیش از اجرای طرح های اقتباسی از فلسفه تربیتی سایر جوامع، می تواند میزان مواجهه معلمان و دانش آموزان با چالش ها را دراجرای طرح های این چنینی، کاهش دهد. به نظر می رسد ترویج و اشاعه اندیشه طرح “معلم پژوهنده و درس پژوهی” نیازمند برنامه ریزی جدی مسئولان نظام تعلیم و تربیت و اختصاص بودجه مناسب در این خصوص می باشد. در دسترس نبودن منابع کافی(ترجمه و تالیف) با توجه به ویژگی ها و امکانات آموزش و پرورش کشور و متناسب با کیفیت آموزش و پرورش بصورت بومی برای هر استان/شهرستان/ منطقه و با عنایت به تفاوت های اجرایی آن در هر مقطع تحصیلی می تواند تاثیر نامطلوبی در اجرای بهینه طرح مورد نظر داشته باشد. برنامه ریزی بلند مدت برای برگزاری دوره های آموزشی پلکانی، نیز عاملی جهت مرتفع نمودن ضعف های ناشی از عدم آگاهی و تسلط برخی از مدرسان دوره های درس پژوهی از مفهوم و فلسفه “پژوهش در عمل”، می باشد. تقویت شیوه های ارزیابی از اجرای این طرح می بایست مدنظر قرار گیرد که در حال حاضر از طریق مطالعه گزارش پژوهش ها انجام می گیرد و نیازمند تخصیص امتیاز به موفقیت های عملی در کلاس و کاهش اختلاف سلائق در ارزیابی گزارش ها و جهت دهی به سوی ارزیابی علمی از اقدامی پژوهی است. لذا به منظور بهره مندی از نتایج مطلوب اقدام پژوهی، اجرای این طرح  می بایست بامشارکت جدی بخش های گوناگون آموزش و پرورش صورت گیرد.

برچسب ها:
دیدگاهها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

تازه های سایت

قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی