امروز

سه شنبه, ۳۰ آبان , ۱۳۹۶

  ساعت

۱۳:۳۵ بعد از ظهر

سایز متن   /

پس از فروکش‌کردن نسبی تب کمی‌گرایی در آموزش عالی که ثمره اولیه آن گسترش قارچ‌گونه انواع مؤسسات آموزش عالی بود، اینک از زاویه‌ای دیگر رویه‌ای افراطی در حال پیگیری است که گرچه بر کوس کیفی‌گرایی می‌دمد، اما همچنان سخن از بلندپروازی‌های بی‌سامان می‌دهد. این‌بار سخن بر سر شیفتگی و شتابزدگی برای بین‌المللی‌کردن نهاد دانشگاه در ایران و تأکید بر نشر دستاورد‌های علمی در نشریات طراز اول بین‌المللی است. حال آنکه نه‌تنها زیرساخت‌های لازم چنین طرح‌های تحول‌گرایانه‌ای فراهم نیست، بلکه از زوایای مختلف اشکالات قابل‌توجهی بر آن وارد است.

هرچند سیاست‌گذاری آرمان‌گرا به خودی‌خود امری مذموم نیست، اما اگر گزاره‌های آن با واقعیتِ موجود ارتباط مطلوبی برقرار نکند، بروز چالش‌های فراوان دور از انتظار نخواهد بود. فراتر از سیاست‌گذاری‌های آرمان‌گرا، سیاست‌گذاری‌های موهوم و مبهم مبنا هستند که برخلاف ظاهر خود در گذر زمان نتایجی متفاوت و حتی متضاد از ایده‌پردازی‌های اولیه را به نمایش خواهند گذاشت. مانند خیل دانش‌آموختگان بی‌کار امروز که برآمده از «دانشگاه‌سازی‌های قارچ‌مانند» دیروزند.  بررسی سیاست‌گذاری‌ها و آیین‌نامه‌های ابلاغی یا در دست تدوین اغلب دانشگاه‌ها نشان می‌دهد نوعی شتابزدگی برای تحقق چنین طرح‌هایی در دستور کار است؛ منوط‌کردن تبدیل وضعیت استادان طرح سربازی یا اجازه دفاع‌دادن به دانشجوی دکترا به انتشار در نشریات رده‌بالا از مصادیق بارز این تصمیم‌گیری‌هاست. اساسی‌ترین ایراد وارد بر این طرح، فقدان توانمندی لازم نزد مخاطبان است؛ به‌طورمثال سه ضعف عمده و مقدماتی؛ یعنی توانایی در نگارش مقاله طراز اول، فقدان تسلط بر مرز دانش مورد مطالعه و نداشتن زبان علمی روز دنیا، چالش‌های اساسی پیش‌روی این طرح است که به‌نظر می‌رسد از منظر سیاست‌گذار و متولی مغفول مانده است.  در همین زمینه با وجود اذعان بر شبکه‌های نه‌چندان زیر زمینی گسترده در تولید پایان‌نامه و نگارش انواع گوناگون مقاله که خود نشان‌دهنده ضعف گسترده در سطوح گوناگون نظام آموزش عالی است، شرط‌نهادن برای تولید مقالات Q١ یا سطح‌بالا فقط می‌تواند نشانی از بدفهمی رشد و ترقی در آموزش عالی و صدالبته فراموشی اولویت‌ها باشد. جدا از اینکه این روز‌ها نزد اهل‌فن هم صرف‌ نمایه‌شدن یا ضریب تأثیر بالاداشتن معیار قابل‌قبولی در علمی‌بودن نیست؛ مانند انواع نشریات دارای نمایه به‌اصطلاح بین‌المللی در همین کشور‌های اطراف نظیر ترکیه و پاکستان که صرفا با دریافت هزینه به انتشار مقاله می‌پردازند.  «همه را به یک چوب راندن» اشکال دیگری است که بر این دسته از قوانین وارد است؛ به‌عنوان‌نمونه درحالی‌که در رشته‌ای مانند شیمی یا مهندسی شیمی تعداد چنین نشریاتی بسیار است، در رشته‌های علوم انسانی این تعداد خیلی ناچیز است و در برخی رشته‌ها به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد. افزون‌براین در برخی رشته‌ها ایستادن در مرز دانش و تولید محتوای جدید الزاما جایی برای انتشار در چنین نشریاتی ندارد، حال آنکه آن دانش، هم نیاز بومی ماست و هم مسئله ما! برای چنین مواردی باید چه کرد؟ حال سؤال اساسی قابل طرح این است که با وجود چنین تفاوت‌های آشکاری، چگونه عادلانه و معقول‌بودن این‌چنین تصمیم‌گیری‌هایی قابل توجیه است.  فارغ از این نکته، خود امر نگارش مقاله علمی به معنای واقعی، یعنی به نگارش درآوردن اندیشه‌ای نو که برآمده از کوهی از دانش‌های تولیدشده قبلی باشد، یعنی همان «ایستادن بر قله‌های دانش»، دست‌کم سه نیاز اساسی را که پیش‌تر به آن اشاره شد لازم دارد. درحالی‌که، به‌خصوص در حوزه علوم انسانی، این سه مورد از نواقص جدی آموزش عالی ماست؛ به‌طورمثال چه تعداد از استادان ما قادر به نگارش علمی به زبان لاتین هستند؟ ذکر این نکته لازم است که سخن نویسنده در پی تقدیس این زبان نیست، بلکه سخن بر سر این است که آورده‌ای را انتظار داریم که مقدماتش را فراهم نکرده‌ایم. همانند فردی بی‌تجربه که انتظار فتح قله‌ای بلند بر دوش او گذاشته شده، حال آنکه تجربه تپه‌نوردی هم ندارد.  صبوری در رسیدن به قله‌های علمی، نیازمند سرمایه‌گذاری در حوزه زیرساخت‌های ذکرشده است که به‌راحتی در کوتاه مدت هم قابل تحقق نیستند و تصمیم‌گیری‌ها و اصلاحات پیوسته در کل نظام تربیتی را می‌طلبد؛ امری که سرمایه‌گذاری برای بهبود آن زمینه اندیشه‌ورزی بیشتری را برای استادان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی رقم خواهد زد، اما در وضعیت کنونی سیاست روشنی برای بهبود این زیرساخت‌ها قابل مشاهده نیست، بنابراین تحول ملموسی هم رخ نخواهد داد؛ به‌عنوان‌نمونه کمتر دانشگاه انگلیسی‌زبانی را می‌توان در دنیا یافت که فاقد مرکز نوشتار- به‌عنوان مرکزی برای بهبود و ارتقای وضعیت نوشتار- باشد، حال آنکه یافتن چنین امکاناتی در دانشگاه‌های داخل حتی در مورد زبان فارسی هم کار آسانی نیست.  اما سؤال اساسی اینجاست که چرا چنین طرح‌های ناپخته‌ای این‌چنین سریع جامه عمل به خود می‌پوشند و زمینه آشفتگی و پریشان‌احوالی در سطوح گوناگون را رقم می‌زنند و دست‌آخر با نتایجی جبران‌ناپذیر صحنه را به طرح ناپخته‌تر دیگری وامی‌گذارند؟ اگرچه پاسخ‌گویی به چنین سؤال بنیادینی مجالی گسترده‌تر می‌طلبد و مؤلفه‌های بسیاری را دربر خواهد گرفت، اما می‌توان گفت ما همچنان در پاسخ به اینکه دانشگاه چیست و چه انتظاری باید از آن داشته باشیم به بلوغ مطلوبی دست نیافته‌ایم و تلاش درخوری هم برای آن انجام نداده‌ایم. بدیهی است در چنین وضعیتی که بنیان‌های ما مشخص نباشد، تنه لرزان این نهاد در مواجهه با قطب‌های گوناگون، به نوسان در‌آید.
ازاین‌رو می‌توان گفت آموزش عالی ما دچار صوری‌گرایی و سطحی‌نگری است که در مقام دستاورد، گاهی در قالب مدرک‌گرایی خود را عیان می‌کند و گاه در قالب الفاظی نظیر بین‌المللی‌شدن. روال سیاست‌گذاری در این حوزه به‌گونه‌ای سامان‌ یافته که با اولین رویارویی با یک چالش، تصمیمی اخذ و به اجرا گذاشته می‌شود. دستورات اخیر برخی دانشگاه‌ها مبنی‌بر انتشار مقالات سطح‌بالای دنیا نمونه‌ای از این صوری‌گرایی افراطی و بی‌توجهی جدی به میزان کفایت و کیفیت مقدمات لازم بر این امر است. اگرچه نمی‌توان رد کرد که متولیان بسا از کمی‌گرایی‌های سال‌های اخیر و گزند‌های آن به تنگ آمده و در راستای جبران آن افراط به چنین طرح‌هایی پناه برده‌اند، اما بنا بر آنچه به اجمال اشاره شد، باید گفت برای آن درد چنین درمانی راه به جایی نخواهد برد.
شتابزدگی در تصمیم‌گیری و گم‌کردن اولویت‌ها چاشنی اصلی بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها در نظام آموزش عالی است که در سطوح گوناگون اضطراب‌آفرین خواهند بود. حال گاهی این شتاب‌زدگی و اضطراب‌آفرینی خود را در پشت دیوار‌های کنکور نمایان می‌کند و جمعیت بسیاری را آشفته می‌کند و گاه در قالب کمی‌گرایی افراطی در بسط و گسترش دانشگاه حتی در دور‌ترین نقاط بدون اندکی توجه به مفهوم دانشگاه و زیرساخت‌های لازم برای آن. این اضطراب‌آفرینی اکنون در قالب شتاب در بین‌المللی‌شدن جلوه‌گری می‌کند. ازهمین‌رو دور از انتظار نیست که در آینده‌ای نزدیک انواع و اقسام مؤسسات تولید مقاله Q١ را در داخل کشور یا کشور‌های اطراف شاهد باشیم.

شرق

برچسب ها:
دیدگاهها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

تازه های سایت

قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی